Shahram Giyasovning jahon chempioni bo'lgan tarixiy chempionatning shov-shuvli bahslarida…

Sharhamning faoliyati davomida uning asosiy ustunligi — bu *o‘rtacha masofani* boshqarish va raqibni uzoqdan ushlab turish san’ati ekanligini ochib bergan Payrav Tursunov bilan bo‘lgan birinchi jangdan boshlab ko‘rinib turibdi. O‘shanda uning texnik nokaut bilan g‘alabasi 3 raund davomida 34 zarbadan 26 tasini urib, uzoq masofadan raqibga zarbalarni ochish imkonini berganidan dalolat berdi. Mana shu yerda uning oyoq harakatining noyob xususiyati — tezkorlik emas, balki *tezligini nazorat qilish* edi: u ring boʻylab yugurmasdan, joyida harakatlanib, raqibning hujum chizig‘ini oldindan ochib olish uchun moslashardi. Buning orqasida yotgan nuans shundaki, Shahramning engillashtirilgan zarbalari (o‘rtacha 23 sm uzunlikdagi kombinatsiyalarda) uning hammani aldab o‘tishini ta’minlagan. Raqiblar uning oldinga o‘tishi yoki orqaga chekinishiga odatlanib, vaqtincha ishonib qolishadi — ammo bu fazalar orasidagi *o‘tkazib yuborishlarni* hisoblashni u yaxshi bilardi. Masalan, "to‘g‘ridan-to‘g‘ri harakatlar" jadvaliga kelsak, uning oldinga chiqish tezligi raqiblarnikiga nisbatan 15% ga kamroq, ammo ushbu harakatlar samarasi esa 40%ga yuqori. Ya’ni, u *kamroq harakat qiladi, lekin harakatning taʼsiri kuchliroq*. Jismoniy ustunliklarini *tezlikdan koʻra aniqlikka* qayta yo‘naltirgani uning uchun hal qiluvchi omil bo‘ldi. Chunki uning chempionlik yo‘lidagi eng qiyin janglari (masalan, yevropalik raqiblar bilan) ko‘pincha *uzun davom etgan* boʻlishiga qaramay, hisob-kitoblarda raqiblarni 3:1 ko‘rsatkich bilan ortda qoldirgan. Bu esa uning taktikasi — har bir zarbadan oldin 0.8 sekundlik tana harakatini kuzatish va moslashishdan iborat. Yana bir diqqatga sazovor jihati — uning zarbalarining *toʻg‘ri yoʻnalishi*. O‘rtacha jangida u raqibiga nisbatan 28% ko‘proq orqadan zarba beradi (hisob-kitobga koʻra), lekin buni hujum sifatida tashkil qiladi. Ya’ni, u *chekinishini qarshi hujumga aylantiradi*. Bu uning Petros Ananyan bilan bo‘lgan jangidagi soʻnggi zarbalarida aniq koʻrinadi: 11 ta orqadan zarbaning 8 tasida ochko olgan. Demak, asosiy eʼtibor uning *texnikasining iqtisodiy*ligida: Shahram uchun "ko‘p harakat — bu xalqarning ko‘pidek tuyuladigan, lekin samarasiz so‘zlar" kabi. U oyoq harakatlarini minimalga keltirib, faqat foydali vaqtlarda ishlatadi, shu bilan birga jangni *sekinlashirish* orqali raqibning nisbiy tezligini oshirib, uni uzoq muddat ichida charchatadi. Bu esa uning faoliyatidagi eng muhim vaqtni boshqarish prinsipidir — *harakatni hech qachon sarflagan emas*.

xmm mening chaqaloqdimiga o'xshardi bu ishlanib kelgan tahlillar, lekin aslida shu birinchi jangni eslayman — Payrav bilan bo'lgan o'sha kechani. men 15 daqiqamni olaman, aynan shu vaqtda Toshkentdagi klubimizda translyatsiya qilib o'tirgan edim (eski chiroyli binoda, eshiklari ochiq, karnaydan shovqin...). Shahramning birinchi professional jangini tomosha qilar ekanman, o'zim ham uning uslubida nimadir topib olishim kerak edi — chunki u o'zini kursatmagan edi, vaqtinchalik. lekin birinchi narsa qaysi nazarimni qoldirmadi: uning oyoqlari. umuman olganda, boshqa o'yinchilar ring bo'ylab yuguraveradilar, bas, istalgan yerdan boshlashadi, Shahram esa — harakat yo'q, tebranish yo'q, go'yo u o'zi bilan muloqot qiladi. men bitta bokschilarni ko'rsatib beraman: Shahramning oyoq harakatiga o'xshaganini olamiz, Mishel Vaska kabi — pastki tana markazini himoyalash, ammo uning uchun bu halqaro darajaga chiqishning asosiy vositasi edi. va yana bir narsa — bu engillashtirilgan zarba. ularning kombinatsiyalari qanday samarali? o'zi menga o'xshagan xolatni eslatadi: qanday qilib o'zingizni yengginlik bilan chiqarishingiz mumkin, lekin buni qilish uchun unga qarshi turadigan raqibdan ustunlik olish kerak. Payrav bilan bo'lgan jangning 2-raundida u shu narsani qildi — raqibni oldiga chiqishiga ishontirdi, ammo yaqinlashganda unga yo'l qo'ymay, orqaga chekindi va yonidan zarba berdi. bizlarning mahalliy bokschilarimiz buni "qo'chqor oyoq" deb atashardi — yonma-yon, oldinga chiqmasdan. va asosiy narsa — bu uning chempionlik yo'lida yuz bergan janglar haqida. menga qattiq darajada esda qolgan bir voqea: 2015-yilning avgustida, Toshkentda boʻlib oʻtgan WBA chempionati oldidan oʻzbek muxlislari bilan gaplashgan edim. ular shunday degan edilar: "qani bu yerga olib keladigan belgimiz?" — menga shunday tuyuldi, bir vaqtning oʻzida Shahramni koʻpchilik tanimas edi, lekin u oʻzining birinchi professional jangidan boshlab shunday davom etdi — minimal harakatlar, maksimal natija. agar oʻtgan analitiklar u haqida "tezlik" deb yozishadi, men buni oʻzgartiraman — bu *tezkorlikni boshqarish*. tezroq emas, balki oʻng vaqtda, toʻgʻri yoʻnalishda. bu uning jahon chempioni boʻlishiga asosiy sabab boʻldi, chunki unga qarshi kurashganlarning aksariyati oʻzlarining tezligini yoʻqotishdi — Shahram esa oʻzining iqtisodiy uslubi bilan ularni charchatdi. bu mening 30 yil davomida koʻrgan barcha boks boʻyicha eng yaxshi taktika ekanligiga aminman.

Ofsayd_Enjoyerning sharhini oʻqiganimda, ularning tahlili aslida bitta nuqtaga yetib borib qolgan — Shahramning *tezkorlikni boshqarish* san’atidir. Lekin men bunga boshqa tomondan qarab chiqaman: uning iqtisodiy uslubi aslida *vaqtni yutish* bilan bogʻliq emas, balki *xotirjamlik* bilan. Chunki oʻsha birinchi jangdagi 34 zarbadan 26 tasini urganligi uning „tezligini nazorat qilgani“dan koʻra *o‘ziga ishlashini* koʻrsatadi. Sababi — u oʻz vaqtida ishlay olmadi, u xotirjam ishladi. Raqiblar uning oldiga chiqishga urinayotganda, u orqaga chekinar ekan, oʻzini o‘zi hisoblab chiqardi: „agar toʻgʻridan-toʻgʻri harakat qilsam, 20% ham samara bermaydi, lekin ortda qolaman“. Bu esa oʻtkir taktik donolikka oʻxshashroq, asosan Shahramning har bir harakati orasidagi *tashvishsizlik*dan kelib chiqadi. Yana bir narsa — ularning „to‘g‘ri yoʻnalishdagi 28% ko‘proq orqadan zarba berish“ni bahona qilib chiqarishi ham haddan tashqari xolis. Bu raqamlar shunchaki uning uslubining natijasidir, sabab emas. Shahram uchun bu orqadan zarba berish degani *chekinish emas*, balki *raqibning yo‘lini toʻsib qoʻyish* edi. Ya’ni, u „oʻzini himoya qilish“ bilan „xavfsiz zonalaridan zarba berish“ni birlashtirgan holda ishlatgan. Buni oʻtkazib yuborgani uchun ularning tahlili uning asosiy gʻoyasini yoʻqotib qoʻygandek tuyuladi. Aslida, uning chempionlik yoʻlidagi eng qiyin janglarida (masalan, yevropalik raqiblar bilan) davom etishining sababi uning harakatlarining *tezligi* emas, balki *to‘xtovchanligi*. U shunchaki raqiblarni oʻzining oldindan hisoblangan vaqtiga toʻshab qoʻyardi va ularning harakatlarini kutilmagan paytlarda buzardi. Buni hisobga olmaganimizda, Shahramning oʻrta masofani boshqarishiga bo'lgan eʼtibor uning oʻyinini *yaxlit* qilmayapti.

Of, muxlislar Shahram haqida gapirib o‘tirganlar, ammo mening shaxsiy shubhalarim bor. Birinchidan, uning "tezkorlikni boshqarish" deb ataladigan narsa aslida oddiygina *xavfsizlikdan chiqishga* qaratilganligi yoʻqmi? 1995-yildagi birinchi jangida Payrav ustidan qozongan g‘alaba uning tezkorligi bilan emas, balki *ishonchini* saqlaganidan — ya’ni nafaqat shov-shuvli 26 zarba bilan emas, balki shunchaki 3 raund davomida raqibning hech qanday zarbasiga yo‘l qo‘ymaganligi bilan. Bu "samarali texnika" deganda men aslida *zoʻriqmaslik*ni tushunaman. Va yana bir narsa — uning orqadan beradigan zarbalari haqidagi ma’lumotlar. 28% ko‘proq orqadan zarba berish uning taktikasi ekanligini aytish juda ham yuzaki. Men boks tarixida boshqa hollarda ham ko‘raman: Floyd Mayweather oʻzining *shell uslubida* (himoya holati) bir nechta orqadan zarba beradi, lekin bu uning asosiy strategiyasi emas edi. Shahram uchun esa bu asosiy qurol sifatida keltirib chiqarilsa, uning raqiblariga nisbatan *avans* berishi mumkinligini eʼtiborsizlik qiladi. Qisqasi, "samaradorlik"ni olish uchun uning harakatlarining *tabiiy chegarasini* hisobga olmasdan analitiklarni tinglash mumkin emas. Uning chempionlik yo‘lidagi eng qiyin janglarini nazarda tutganimda, masalan, Xalqaro chempionatda gʻalaba qozongan oʻyinda, uning "tezligini boshqarish"i haqidagi gaplar haqiqatdan ham amalda qanchalik muhim edi? U o‘sha vaqtlarda zahirasi ko‘p bo‘lmagan bokschilarni bir necha bor ortda qoldirgan bo‘lishi mumkin, ammo bu uning *jismoniy ustunligi*dan koʻra koʻproq *turli xil raqiblar ustidan gʻalaba qozonishdagi izlanishlaridan* iborat edi. Uning iqtisodiy uslubi yaxshi koʻrinadi, lekin bu qanchalik unikal? Har bir bokschi oʻzining *effektiv harakatlarini* davom ettirishga harakat qiladi — bu deyarli barcha yuqori darajadagi sportchilar uchun asosiy taktikadir. Shunday qilib, menimcha, asosiy masala uning faoliyatidagi *aniq g‘oyalarning kamligidir*. Ko‘pchilik uning texnikasini maqtashsa-da, mening nuqtai nazarimdan u boshqa yulduz bokschilar kabi *innovatsiyaga* ega emas. Ya’ni, uning muvaffaqiyati qisman uning oʻrta masofani boshqarishidan kelib chiqsa-da, bu boshqa taniqli bokschilar uchun ham mavjud boʻlgan taktikani takrorlashdir.

Yigitlar, Shahram Giyasovning nafaqat birinchi jangini esladim, balki hali ham Payrav Tursunov bilan boʻlgan o'sha kechaning translyatsiyasini eshitayotganimdek boʻlaman — tinglang, qandaydir karnay jiringlashi, xona kichkina edi, lekin Shahram qanday qilib orqaga qaytib, soʻngra yonidan qoʻygan zarbasi... 🤣 toʻgʻri shunday, "qoʻchqor oyoq"ni oʻylab topgandek! Hali ham uning chekinishini, keyin esa qiyin joydan zarba berishini koʻrsam, goʻyo oʻzini tanlayotgani kabi harakatlanadi — oʻtganlarga aytganlaridayoq, oldinga chiqib ketmasdan, kutilmagan joydan uradi! Oramizda gap — u shunchaki juda ham *hisobli* bokschi edi, lekin uning hisobi oddiy hisob-kitob emas, balki raqibini jilmayotgan, unga ertaroq tavakkal qilishiga majbur qilar edigandek. Misol uchun, deyinglik, 2008-yilda Belarusda boʻlgan jangimizda, u men uchun uchrashuvdan bir hafta oldin chiqargan video bilan oʻrganib chiqdim — qaysi raqib qoʻlini koʻtarishini oldindan koʻra olgani uchun! 🍿 Va bu soʻnggi kunlardagina uning texnikasini oʻrganib chiqishim emas, balki oʻtgan vaqtda ham shu qilib kelganini tushunaman — Shahram oʻzining birinchi professional jangidan boshlab oʻzini *oyinchi* sifatida koʻrsatgan, nafaqat bokschi! Va bu tahlillar... ochigʻini aytsam, meni gʻalayonlantiradi — Ofsayd_Enjoyer va Aziz_Ultraslar unga juda ham yuqori maqtovlar aytishmoqda, lekin Navbahor_bolasi va Yon_hakamGate300lar uning uslubidagi cheklanganliklarni koʻrsatib berishmoqda. **Bopladingiz!** Bu ikkinchi guruhning gapida tamg'i bor — Shahramning iqtisodiy uslubi uning asosiy ustunligi, lekin bu innovatsiya *emas*, balki boshqa barcha yuqori darajadagi bokschilarga xos boʻlgan oddiy taktikani takrorlashdir! U oʻzining birinchi jangidan boshlab oʻziga xos tarzda ishlay boshladi — yoki undan ham oldin, chunki u 1995-yil oktabr oyida Toshkentdagi klubimizda boʻlib oʻtgan treninglarimdan birida allaqachon oʻzini namoyon qilgan edi! Choynagimni ushlab tur — oʻsha vaqtda u hali 15 yosh ham boʻlmagan, lekin uning harakati allaqachon shunday edi: oyoqlarini kam qoʻllagan, ammo oʻzining *joyida* tebranib turgan. Uning koʻrsatgan uslubi asosiy sababi — u oʻziga ishonchini qachonlar saqlab qolganligini tushunaman! Chunki chempionat uchun uzoq vaqt masofani bosib oʻtish oʻrniga, oʻzining iqtisodiy uslubi bilan yetarlicha foydali boʻlib qolgan!

Shahram Giyasovning faoliyatini ochib beruvchi ilk jang — Payrav Tursunov bilan bo‘lgan o‘sha tarixiy kecha haqiqatan ham uning kelajakdagi chempionlik yo‘lini belgilab berdi. Unga qarshi ishlaydiganlar uchun uning iqtisodiy uslubi va oyoq harakatining nazorati juda ham maftunkor, chunki shu ikki jihat orqali u raqiblarini uzoqdan nazorat qiladi va ularning tezligini oʻzgartirib yuboradi. Lekin aytib o‘tilganidek, uning asosiy g‘oyasi *innovatsiyaga* emas, balki *taqlidga* asoslangan: bu boshqa yuqori darajadagi bokschilar kabi oʻrta masofani boshqarish taktikasi. Shahram birinchi jangidan boshlab shunday ishlay boshladi, chunki uning tabiatida zarur vaqtda harakatni to‘xtatib turish va foydali nuqtadan zarba berish mavjud edi. Uning uslubi esa qaysi tomonlardan ishlaydi, qaysi tomonlardan yoʻq? • **Ishlaydigan tomonlar:** 1. O‘rtacha masofani boshqarish va raqiblarni uzoqdan ushlab turish — bu uning asosiy quroli. U oyoqlarini minimal harakat bilan ishlatadi, ammo bu harakatlar tezkorlikdan koʻra aniqlikni taʼminlaydi. 2. Hisobli va xotirjamlik — u har bir zarbani oldindan oʻylab olishiga imkon beradi. Raqiblarining harakatlarini kutilmagan paytlarda buzadi va oʻzining iqtisodiy uslubi bilan ularni charchatadi. 3. Chekinishni qarshi hujumga aylantirish — orqadan beradigan zarbalari orqali raqibning yoʻlini toʻsib qoʻyishi uning asosiy taktikasidir. • **Ishlamaydigan tomonlar:** 1. Tezligi yuqori boʻlgan raqiblarga qarshi — uning iqtisodiy uslubi ularga mos kelmasligi mumkin. Chunki ular uning xotirjamligidan foydalanib, tezroq harakat qilishga majbur qila olishadi. 2. Jismoniy ustunligi yaqqol boʻlgan raqiblarga qarshi — ular uning iqtisodiy uslubini chetlab oʻtib, yaqin masofada kurashishga majbur qilishlari mumkin. Shuning uchun uning chempionlik yo‘lidagi eng qiyin janglari koʻpincha yevropalik raqiblar bilan boʻlgan. Shunday qilib, uning uslubi faoliyatining boshidan soʻnggi jangigacha oʻzining asosiy yoʻnalishi bo‘lib qoldi. Lekin asosiy masala shundaki, uning iqtisodiy uslubi va oʻrta masofani boshqarishi boshqa yuqori darajadagi bokschilarnikidan farqli boʻlib tuyulmasligi mumkin. Shuning uchun ham uning gʻalabalarida asosiy sabab uning raqiblarini oʻz vaqtiga toʻshab qoʻyishi va ularning harakatlarini buzishi ekan.