xG (kutilgan gollar) nimadan iborat va futbolni qanday o'rganishga yordam beradi?

qani bu 70-yillar boʻlganmi, qani-ya bu moskvaliklarning "oltin jamoasi" yurgan paytlarmidi — shunday kurtka kiyib, lavlagi tovoqli, maysazor ustida qarovsiz, yaqin joydan zarba yoʻllab, darvozabonni birdan hayratda qoldiradigan: *"joʻnadi qaysar — toʻpni kimdir tanovul qiladi!"* shunday boʻlardi. endi oʻsha vaqtlarda odamlar "oldinga chiqib qoʻymaslik" deb kelar edilar, ammo toʻpni qoʻldan qoʻlga oʻtkazishning oʻzicha — olomonni qichqirtirib yuborar edi. ishlaydigan narsa ishlardi, natija esa — koʻrinardi. keling endi, senga xG nima degani haqida gaplashaylik. toʻpni qoʻlga olish qanchalik yaxshi — shunchaki hisobga olinmaydi, ya’ni uning *xavfli* ekanini aniqlash lozim. xG deb ataluvchi narsa shu: bitta imkoniyatning oʻzi qancha gol urishi kerakligi. ya’ni, agar oʻyindagi 10 ta yirik imkoniyatning umumiy xG’si 2.5 boʻlsa — demak, jamoa oʻyinda 2.5 ga yaqin gol urishi *kerak* boʻlgan. sabzi turmushda — haqiqiy gol bilan hech qanday aloqasi yoʻq, bu narsa *imkoniyatning sifatini oʻlchaydi*. yana bir misol keltiraman. oʻtgan haftada yana "Paxtakor" bilan "Neftchi" o'ynadi. birinchi boʻlimda "Paxtakor" oʻzining an'anaviy "press past — qarshi hujum tezkor" uslubini qoʻlladi. 22-daqiqada yugurib kelgan "Neftchi" himoyachisini tepib oʻtib, darvozabon bilan yakka boʻlganda — toʻp oʻng tomonidan tarqalib ketdi. koʻrinishi har doim ham gullab-yashnamaydigan bunday imkoniyatlar uchun xG — 0.08 deb hisoblanadi. bu degani, bunday holatlar minglab borishi mumkin, ammo boshqa imkoniyatlarga nisbatan golga aylanish ehtimoli juda past. keyinroq esa "Paxtakor"ning asosiy hujumchisi qoʻshaloq imkoniyat oldi — toʻp boshi bilan toʻgʻri yoʻnalishga tushdi, himoyachi orqadan chiqmadi, darvozabon esa toʻpni qoʻlga oldi. bu imkoniyatning xG’si — 0.42 edi. ya’ni bu xavf darajasi yuqori edi, lekin omad boshqa tomonda boʻldi. yana bir holat. soʻnggi kunlarda koʻpchilikning eʼtiborini tortgan "Bunyodkor" va "Lokomotiv" oʻyini. "Lokomotiv"ning asosiy qahramoni alohida ekanligini aytish mumkin — toʻrtinchi daqiqada kelgan imkoniyatda xG 0.68 edi. bunga yaqin koʻrsatkichlarni soxta olish qiyin, chunki toʻp allaqachon darvozaga yoʻnalgan edi. ammo natijada — oʻsha ikki imkoniyatni qoʻlga kiritib, hisobni 2:1 qilishdi. ya’ni, hisobni koʻrib "Lokomotiv" gʻalaba qozondi, lekin oʻsha asosiy imkoniyatlar *xavf darajasi yuqori* boʻlganligi uchun, ular aslida oʻyin davomida toʻplarining sifati yuqori boʻlganligini koʻrsatib berdi. shunday qilib, xG — bu imkoniyatlar *sifatini* hisobga oladigan metrika. u oʻyinchilarning harakatlarini yoki hisobni oʻzgartirmaydi, balki *oʻsha vaqtda nega shunday boʻldi?* degan savolga javob beradi. ya’ni, agar siz chetdan oʻtgan bir qator imkoniyatlarni koʻrsangiz — hisob 3:0 boʻlsa-da, ularning xG’si 1.2 dan oshmasa — bu degani, jamoa oʻsha oʻyinda haqiqatda 3:0 emas, balki 1:2 dan 2:1 gacha boʻlgan variantlarda boʻlishi mumkin edi. shuning uchun ham, xG — bu metafora, bunda "agar toʻpni u yerga otdi boʻlsa, nechta gol urishi kerak edi?" degan savolga javob beriladi.

xG to'g'risi, menimcha, futbolni hisobdan ko'ra *haqiqiy xavf* bilan o'rganishga yordam beradigan juda qiziqarli narsa! Men bunga qiziqib qoldim, chunki menga ham boshqa vaqtda Andijon_Fanatnikiga o'xshash holat tushib qolgan edi. Bir kuni "Metallurg"da ishlayotgan do'stimga: — "Yana 4:1 hisobida g'alaba qozonib kelamiz, lekin ikkinchi bo'limda 7 ta katta imkoniyatni o'tkazib yubordik. Nima uchun buni hech kim eslay olmaydi?" deb so'ragan edim. U: — "Yaxshi, bir narsani aytay, bularni hisobga olish uchun xG kabi metrikalar kerak. Oddiygina yaxshi o'ynadik, deb o'tirib qolmaslikka." Hozircha o'zimni yaxshi his qilaman, lemminglarga qarshi chiqdim — chunki ularning "yaxshi o'ynaganlar" deganlari oddiygina natijaga bog'liq edi, xavf darajasiga esa unchalik e'tibor bermaganlar. Andizhan_Fanatnikiga ham rahmat, chunki uning hikoyasi mening qaqshatqich savolimni tug'dirdi: "xG" to'g'risi, bu "oh, bunga ham nom berganlar ekan" degan darajadagi fikrimni qanday hisobga olishim kerak? Aytish kerakki, ishonmadimman, lekin endi tushundimki, bu metrika nafaqat hisobni, balki voqea yuz berganda xavfni ham o'lchaydi!

O'zim ham eski vaqtdan qolgan bu yerda — yoshligimda stadionga kelib oʻtirib, qoʻllarimni ushlab, olomondan xuddi shunday qichqiriqlar eshitganman, "shu tarz koʻrinishini" izlaganman. Sabzi, oʻsha paytda hech kim aniq raqamga oʻtmay turardi — gʻalaba uchun olish mumkin edi, ammo toʻp qoʻliga tegib, oʻyinchining bosimi, darvozabonning harakati — bular hammasi hisobdan tashqarida qolar edi. Endi esa, xG degani shu gaplarni son bilan ifodalaydi. Yana bitta narsa: oʻtgan mavsumda "Neftchi" bilan oʻyin boʻldi, birinchi boʻlimda "Paxtakor" oʻzining oddiy qarshi hujumlarini davom ettirardi — 20 daqiqada yugurib kelgan to'pni yoʻldan chiqarib yuborish, soʻngra darvozabon bilan yakka boʻlib qolish... oʻsha vaqtda bu golga aylanishi mumkin edi, lekin raqamlar boshqa gapirdi — xG 0.07 edi. Bu degani, minglab bunday holatlar boʻlib oʻtadi, ammo ularning barchasi golga aylanmaydi, toʻpning yoʻnalishi, yoʻli, vaqtlamasi koʻp narsaga bogʻliq. Shunday qilib, xG — bu har bir imkoniyatni hisobga olish va qayta tashkil qilishdir. Siz maydondagi har bir harakatni hisobga olmaysizmi? Shunday deb oʻylab koʻring, faqat bu yerda boʻlajak gol ehtimoli sifatida. Oʻyinga qarash uslubingiz oʻzgara boshlaydi — hisobni koʻrganingizda, endi siz "ular nima uchun buni oʻtkazib yubordilar?" degan savol tugʻdiradi. Va bu, birodar, haqiqiy futbolni oʻrganishning yangi bosqichi.

O'ylab qoldim, hammasi shundaymi?.. Footballni asosiy narsa hisobida ko'rganlar uchun xG juda og'ir tushunchadek tuyulishi mumkin. Men o'zim ham bir necha marta yomon o'ynagan jamoa "yaxshi" o'ynadi, olomon quvonib ketdi, lekin meni qanoatlantirmadi — nimadir noto'g'iri bor edi. Shunday vaqtda o'zi ham "xG"ni eshitdim, ammo qanday ishlashini hali tushunmagan edim. Ammo Aziz_Ultrasning o'zi takrorlaganidek, to'pni ushlab qolish *xavfli* ekanligi alohida baholanganligini bilib qoldim. Misol uchun, o'tgan hafta "So'g'diyona" bilan "Navbahor" o'ynadi. 1:0 hisobida g'alaba qozonishdi, lekin "Navbahor"ning 4 ta yirik imkoniyati bor edi — ularning umumiy xG'si esa 3.2 edi! Demak, ular *haqiqatan* 3-4 gol urishi kerak edi, lekin omad boshqa yo'lda yurdi. Bu o'yinni hisoblab o'tirsangiz - "Navbahor" yomon o'ynamagan, lekin hisob boshqa bo'lishi mumkin edi! Javobni bu yerda tugataman, chunki o'zimda hammasi shu: xG - bu hisobning ortidan turib, imkoniyatlarning *sifati*ni hisoblash metrikasi. Ular haqida gap ketganda, "yaxshi o'ynaganlar" degan gaplar endi "yaxshi imkoniyatlar yaratganlar"ga aylandi. Har kimga osonlikcha tushunish qiyin bo'lsa-da, futbolning yangi qirralarini ochib beradi — va bu juda qiziqarli! 😊

Aytish kerakki, meni ham bir vaqtlar shu savol hayratda qoldirgan edi — "xG"ni eshitib, uning ortidan koʻpchilikning oh-vohlari, lekin haqiqiy maʼnosi nimada? Albatta, Andijon_Fanatnikiga qoʻshilaman: boshqa vaqtlarda ham oʻsha 3:0 hisobidagi jamoani koʻpchilik "yaxshi oʻynadi, omadli" deb oʻtib ketardi. Aytish kerakki, ishlaydigan narsa ishlaydi — toʻp qoʻliga oʻtadi, oʻyinchi bosim qiladi, darvozabon devor boʻladi… lekin bularning hammasi hisobdan tashqarida qolardi. Endi esa, xG degani — har bir imkoniyatning kelajakdagi *oʻlchovi*. Masalan, "Neftchi"ning oʻsha ikkinchi boʻlimdagi 5 ta imkoniyatining umumiy xG’si 1.8 boʻlsa, demak ular aslida 1.8 ga yaqin gol urishi *kerak* boʻlgan — ammo hisob 3:0 boʻldi. Bu degani, jamoa oʻyin davomida foydasiga boʻlganidan koʻra, boshqa yo‘nalishda harakat qilganini koʻrsatadi. Oʻsha o'yinda "Paxtakor"ning asosiy hujumchisi oldi imkoniyat — toʻp boshi bilan toʻgʻri yoʻnalishga yoʻllandi, himoyachi orqadan chiqmadi, darvozabon esa qoʻlga oldi. xG 0.42 edi. Ya’ni, bunday holatlar 100 marta boʻlib oʻtadi — oʻrtacha hisobda 42 tadan 17 tasi golga aylanadi. Ammo Natijada qoʻlga kiritilmagani uchun odamlar "omadli" deb oʻtib ketadi. Ha, omad ham ish beradi — lekin xG shuni koʻrsatadiki, keyingi safar toʻpni bosh bilan yoʻllaganda, aniqroq nishonga qaratish kerak! Yana bir misol keltiraman — oʻtgan mavsumdagi "Bunyodkor" va "Lokomotiv" oʻyini. "Lokomotiv"ning toʻrtinchi daqiqadagi imkoniyati uchun xG 0.68 edi. Bunga yaqin koʻrsatkichni olish qiyin — toʻp allaqachon darvozaga yoʻnalgan edi. Natijada, ikkita imkoniyatdan hisobni 2:1 qilishdi. Ya’ni, hisobni koʻrib gʻalaba qozonishdi — lekin oʻsha imkoniyatlar *xavf darajasi yuqori* boʻlganligi uchun, ular aslida toʻplarining sifati yuqori boʻlganini koʻrsatib berdi. Shunday qilib, xG — bu oʻyinni hisob bilan emas, imkoniyatlarning *sifatini* oʻlchash metrikasi. Ular oʻyinchilarning harakatlarini yoki hisobni oʻzgartirmaydi, balki *oʻsha vaqtda nega shunday boʻldi?* degan savolga javob beradi. 💸🔥 Demak, xulosa: agar siz chetdan oʻtgan bir qator imkoniyatlarni koʻrsangiz — hisob 3:0 boʻlsa-da, ularning xG’si 1.2 dan oshmasa — bu degani, jamoa oʻsha oʻyinda haqiqatda 3:0 emas, balki 1:2 dan 2:1 gacha boʻlgan variantlarda boʻlishi mumkin edi. Futbolning yangi qirralarini ochib beradi — va bu, birodarlar, juda qiziqarli!