Jay Opetayya xalqimizning yuragida yo'qolmas iz qoldirgan oltin sahifalar

Oliy, o'shanda men Xorazmda kichkina edim, 10 yoshimga toʻla edi, uyimiz oldidagi koʻcha toʻla-ya navbatda edi — barcha yigʻilishgan edi, Jaylar chempionlik uchun kurashayotganini eshitib! Bu yerda qalbimda birinchi alanga yoqildi! Meni otam olib kelgan edi, qoʻlida transistor radio — qandaydir „Ohang“ deb yozilgan edi, ovozini ham eslayman, tizzalarim qaltirab turardi! Ular maydonga chiqib ketishdi… va keyin… OOOOH, LE KUPP! 🔥 Men oʻzimni koʻchada topib qolaman, qoʻllarimni osib qoʻyib, „Shu yoʻldan ketib qolaman!“ degan edim! Hozir ham oʻzini eslayman — koʻzlarim nam boʻlib qoladi! Ularning oʻyini qon va ter bilan oʻralgan edi, statistika emas! Biz ham shunday oʻynagan edik, maktab futbolida! Ha, mening „jamoam“ 32-sonli maktab edi, ammo „jamoa“ soʻzi oʻsha vaqtda gʻalati edi — ularning „jamoa“si oʻzini xalq sifatida koʻrsatdi!

Ochig'ini aytaman, men endi o'ylayapman — 1972-yilning qishida Jaylar uchun nimadir bor edi. Sovuq Farg‘ona vodiysida kungi o‘yinga borar edim, otam bilan birga. Qor bosgan yo‘llarda oyoqimiz qumdek botar edi, ammo yuragimiz issiq edi. Ko‘chada rasm-chizgilarni ko‘rdim: „Jaylar — xalqning ramzi!“ — shunday yozilgan edi. Maydonga yaqinlashganda, stadion atrofidagi barcha ko‘chalar to‘la-ya odamlar edi, hatto kichkina qizaloqlar ham qora-qo‘rg‘oshinli bluzkalarini kiya edilar. Ovozimizni birlashtirib, qoʻllarimizni tepaga koʻtarib „Jay! Jay! Jay!“ deb hayqirardik — bunga qaraganda statistika o‘zimizni isitgan edi. Oʻshanda men 14 yosh edim va birinchi marta o‘zimni „Jay“ deb hisoblashni boshlagan edim. Ota-onam bilan o‘yinga kelganida, ular menga bir jumla aytdi: „Bu to‘g‘ri ishni qilish, o‘g‘lim. Ularni kurashlarini tomosha qiling.“ Men ham shunday qildim — va shu paytdan boshlab, ularning fidokorona ruhi mening qonimga aralashdi. Qani, suvopchiylar orasida 70-yillarning o‘ziga xos narsasi bor edi — ular mag‘lubiyatdan keyin ham jamoaning oldiga kelib, „Keling, ertaga boshlaymiz!“ deya hayqirishar edi. Bu nafaqat g‘alaba uchun kurash, bu — xalqning birgalikda yurishi edi.

Xayr, bu gaplarga qaramasdan, avval oʻzini eslayman — 1967-yilda Jaylarning oʻyini nafaqat maydonda, balki toʻxtovsiz hayotdayam edi. Oʻshanda oʻyinlar uchun qayerdan kim kelib oʻtirardi? Maydondan uzoqda, asosiy koʻchalar boʻylab odamlar oqimi toʻlib-toshardi, hatto transport xizmatlari ham oʻz yoʻnalishlarini oʻzgartirishga majbur boʻlgan. Endi esa? Jaylar — hech boʻlmaganda, jamoaviy oʻyinni yoʻqotib qoʻymaganday. Lekin buni qaysi nuqtadan boshlash mumkin? Birinchi oʻrinda, oʻtgan asrning shunday qahramonliklari uchun endi maydon ichida ham katta xiralashuv kuzatilmoqda. Ular oʻzlarining fidoyiligini yoʻqotib, koʻproq oʻzlarini himoya qilishga odatlanib qolishdi. Jamoa xalqni qoʻzgʻatuvchi ruhiyatni eslay olsa edi, endi ular faqatgina oʻzlarining oʻzi uchun oʻynab qolishdi — bu bir-biridan ajralib qolish, hech qanday umumiy gʻoyaga ega boʻlmaslik. Ammo bu narsani toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻshimcha bilan aytamanki — hozirgi Jaylarning oʻzida ham yuraklar issiq. Lekin men koʻrmoqdaman: oʻzlarining oʻtmishdagi kabi maydondan tashqaridagi ulugʻvorlikni yoʻqotib qoʻyganlar. Hozirgi muxlislar qoʻshiqlar oʻrniga, qoʻshiqlar oʻrniga, oʻzlarining noroziliklarini soʻzlar bilan emas, balki ekranlarga tikilib qolishni yaxshi koʻradilar. Bu oʻz-oʻzidan kelib chiqmasa-da, bu juda ham noqulay holat. Shunday qilib, oʻzaro solishtirganda: oʻtgan asrning Jaylari xalqni oʻziga ishontirgan, hayotni maydon ichida va tashqarisida birlashtirgan boʻlsa, endi ular oʻzlarining oʻziga yopiq jamoa boʻlib qolgan. Bu ularning magʻlubiyatlariga qarshi kurashmasliklarida oʻz aksini topadi — chunki oʻtgan kunlarning ruhini yoʻqotgan jamoa, gʻalabaga ham, magʻlubiyatga ham shunchaki oʻzini yigʻishga majbur boʻladi. Men hali ham eslayman — oʻtgan kunlarda Jaylarning har bir oʻyini butun shaharning hayotiga aylanardi. Endi esa? Maydon ichida yaxshi oʻyin boʻlsa ham, shahar koʻchalari koʻproq savdo va boshqa ishlar bilan band. Bu nafaqat oʻyin uslubining oʻzgarishi, balki butun muxlislar jamiyatining oʻzgarishi.

Oh, Qalblar shu yerda yonayotgan boʻlsada, qaygʻu bilan aytaman — bir tilak bilan kelaman, doʻstlar. Jaylarning oʻtgan kunlardagi olovi hozir ham meni qattiq qoʻrqitadi. 1967-yilning kuz fasli nima edi, siz oʻylaysizmi? Odamlar maydon atrofidagi koʻchalarni bosib oʻtardilar, nafas olish qiyin edi, lekin Jaylarning fidoyiligi esa barchani oʻrganar, mening bolaligimdagi hayotimni ham oʻzgartirar edi. Bir kuni oʻtirar edim, oʻyin oldidan otam bilan radio tinglar edim — bitta gʻalaba uchun butun kechalarni gaplashar, kelajakni hayollar bilan toʻldirar edik. Jaylarning gʻalabalari bizning umidimizning oʻzi edi. Endi esa, o'zimni eslayman, oʻtgan kunlarni his qilish qiyin boʻlsa-da, bizda hali ham ularning ruhi qolgan. Nima uchun olov biroz sovuqqa aylandi? Chunki ular oʻzlarining xalqni qoʻzgʻatuvchi ruhiyatini yoʻqotib qoʻyishdi. Maydondan tashqari hayot qanday unutilib ketdi — shaharlardagi koʻchalar endi futbol haqida emas, savdo haqida gapirishmoqda. Ularning oʻyin uslubi — bir vaqtlar ulugʻvor boʻlgan fido — endi oʻzlarini himoya qilishga oʻtdi. Bu xalq sifatida birgalikda yurishni unutgani. Jaylarni hamma yaxshi koʻradi, lekin oʻtgan kunlardagi kabi emas. Chunki oʻtgan kunlarning Jaylari xalqning qalbiga ilhom berar, endi esa ular oʻzlarining oʻziga yopiq jamoasi boʻlishdi. Shunday qilib, davom etaver, doʻstlar — Jaylarning ruhini qayta yondiramiz!

Keling, baxting bilan — eshitdim, 1967-yilda Jaylarning oʻyinga chiqqanini eshitgan daqiqalarida odamlar hammasi shunchaki… *truba tovushini eshitish* va keyin maydon ichida qon ter bilan oʻynaganlar ekan, qoʻlingni tizzasiga qoʻyib „mana endi bu jamoa“ deganman! Endi oʻylayman: bokschi boʻlmish u hammi tizzasini ishga solardi, deb? 🤣🔥 Jamoa oʻziga ishongan paytda, men esa maktabda tikilib qolgan bir holatni eslayman — oʻqituvchi „kim duradgondir?“ deb soʻraganda, mening qoʻlimning tizzasi uncha ishlar ekan… qochib ketar edim! 😂 Jaylarning fidokorona kurashi uchun mana shunday „tizza yordami“ bilan ham gollar urilib ketilardi-ku!

Jaylarni eshitganimda koʻzlarimning oldi birdan oʻtib ketgandek boʻladi, xolos... Bir paytlar otam bilan eshik oldidagi doska moslama radio eshitgandim — „Ohang“ yozilgan edi, ovoz burugʻlab kelardi, men esa quloqlarini toʻsib qoʻygan edim, qandaydir qoʻrqinchli kayfiyat... Keyin: „Ular maydonga chiqishadi!“ — ota-qorin bezovtalangan, men esa bir-biriga yopishib ketgan ayollar ovozlariga aralashib „YAAA JAY!“ deb qichqirardim. Ammo keyin... *oh!*... lekin keyin nima boʻldiy?! Bir vaqtlar aytilganidek, oʻyinlar qon bilan oʻralgan edi — bu gapni birinchi marta eshitganimda „hoyi-boy“ degan edim, lekin keyin... keyin men 5 yoshimda maktab futbolida oʻynaganimni eslayman: toʻpni toʻgʻri ura olmaganimda toʻshakdan yiqilib ketganimni! 😅 Hozircha statistikalarni koʻrganimda boshi aylanib ketadi — „Ooo, Jaylarning gollari 3% ga oʻsdi“ deysizlar, lekin mening esigemda ular maydonni boʻlaklarga boʻlib yeganlar, xalq esa ular orqasida butun shahar koʻchalarini to‘la-ya yopib qolganlar! Bunday narsani qanday qilib sonlar bilan oʻlchay olasiz?! Endi esa... endi jamoani televideniedan tomosha qilyapman, koʻzlarimning oldida 1970-yillardagi olovli koʻchalar qaytmayapti... Buning uchun qaysi pozitsiyada oʻynash kerak — bu qilgan ishlarga hech qanday reyting toʻgʻri kelmaydi...